Zelden was de link tussen business en IT in een organisatie zo duidelijk als bij projecten rond zogenaamde service oriented architecture, kortweg SOA. Alles begint namelijk bij de bedrijfsprocessen. En dan duikt al snel business process management of BPM op. Want BPM en SOA gaan voor menig bedrijf hand in hand. Ook in tijden van crisis?

 

We beginnen bij het begin: de bedrijfsprocessen. Wanneer een klant een bestelling plaatst, dan voert het personeel verschillende stappen uit. Iemand controleert dan bijvoorbeeld de kredietwaardigheid van de klant, een ander haalt de goederen uit het magazijn, om ze vervolgens te versturen en te factureren. Die opeenvolging van stappen vormt een bedrijfsproces.

Wilt u de werking van uw bedrijf optimaliseren, dan doet u dat dus best proces per proces en bijvoorbeeld niet afdeling per afdeling. De theorie die deze aanpak voorstaat heet ‘business process management’ (BPM), een actueel thema vermits bedrijven regelmatig hun bedrijfsprocessen onder de loep (moeten) nemen. “Bedrijven moeten hun processen regelmatig bijsturen. Ze willen kort op de bal spelen, bijvoorbeeld met het aanbieden van nieuwe producten of diensten”, vertelt Carlo Wouters, SOA consultant bij Sogeti. Ook veranderende wetgeving is een prominente drijfveer. Tegelijk merken bedrijven bij dit alles dat hun IT-afdeling hun plannen vertraagt. Ze willen of moeten dan snel een nieuw proces invoeren maar de IT-infrastructuur is zo monolithisch dat ze snelle veranderingen onmogelijk aankan. “De zakenwereld verandert zo snel dat ook de IT-infrastructuur vlot moet kunnen inspelen op de veranderende processen”, benadrukt Wouters. En dan komt SOA op de proppen, een term die de laatste jaren heel hip is bij IT’ers, wat overigens ook niet altijd helpt voor een algemene adoptie op managementniveau. Daar komt dan nog bij dat SOA iets is wat iedereen naar eigen goeddunken invult. Voor de ene is het een manier om processen te optimaliseren, voor de andere de volgende generatie integratiesoftware. Het kan allebei, maar de essentie van een Service Oriented Architecture moet precies in het woord ‘dienst’ worden gezocht. SOA zoekt continu naar manieren om toepassingen tot diensten te transformeren, ofwel door er een laag over te leggen, ofwel door ze vanaf de grond servicegericht op te bouwen. Voor businessmensen is zo’n service iets dat waarde creëert en de bedrijfsprocessen ondersteunt. Voor IT is het in deze context toch vooral een herbruikbaar stuk software. Eén zaak staat vast: pas als u uw infrastructuur opbouwt als een verzameling kleine componenten die snel als service kunnen worden ingezet in een proces, kan uw IT-afdeling de flexibiliteit garanderen die uw bedrijf nodig heeft. “Dat componentgericht denken is op zich ook niet nieuw in IT. Al enkele tientallen jaren geleden gebruikte men die filosofie bijvoorbeeld in het zogenaamde objectgericht programmeren”, illustreert Wouters. “Maar met SOA heeft dat componentdenken zich dus binnen de hele IT-infrastructuur gemanifesteerd én bovendien de link gelegd met de bedrijfsprocessen.”

Bedrijven hebben dus alle belang bij SOA. Bovendien is de maturiteit van de technologie de voorbije jaren flink toegenomen en de kostprijs ervan intussen in verhouding goedkoper. Toch zijn er in de praktijk nog maar weinig bedrijven die met een volledige SOA kunnen uitpakken. “Bedrijven beginnen ook nooit vanaf nul en beschikken doorgaans over een legacy”, weet Wouters. Dat alles maakt SOA niet alleen aanbevelenswaardig, maar ook bijzonder complex en ingrijpend. Want, net als Rome, is een uitvoerige SOA-omgeving ook niet op één dag gebouwd. “Een big bang-project is in dit opzicht meestal niet aangewezen”, aldus Johan Bruynseels, enterprise architect bij EDS, onlangs op een SOA-seminarie van ADM. De beste route is, volgens de meeste waarnemers, een aantal parallelle projecten gebaseerd op een visie en sturing van bovenaf. Bijvoorbeeld onder de vorm van een coördinerende stuurgroep. Misschien wel het moeilijkste obstakel op weg naar een volledige SOA-omgeving, is dat binnen het bedrijf het besef moet groeien dat SOA geen IT-traject is maar een gemeenschappelijk traject. Als u SOA wilt doen slagen, zal er dus een behoorlijk groot engagement vanuit de businesszijde moeten komen, zowel bij het analyseren van de bestaande processen, het ontwerpen van nieuwe processen als tijdens de implementatiefase zelf. Daarbij is het cruciaal dat het topmanagement aan het hele bedrijf duidelijk maakt dat het gelooft in het SOA-traject als de enige weg voorwaarts. “In een organisatie waar het management er geen in heil ziet, zal SOA nooit volledig tot zijn recht komen”, vindt Wouters. Ook een goed voortraject kan helpen. Bij Sogeti, en menige andere IT-dienstenleverancier, gebeurt dat bijvoorbeeld aan de hand van een soort van assessment waarbij bedrijven van zichzelf kunnen inschatten hoe klaar ze al zijn voor SOA. Net zoals wel vaker in IT staan drie zaken voorop: mensen (waaronder bijvoorbeeld hun kennis), processen (zoals kwaliteitsbeheer) en technologie (waaronder hun standaarden). Bovenal draait een SOA-project rond afspraken die worden vastgelegd in de nodige governance documenten. “Want ook governance is voor SOA van cruciaal belang”, aldus Bruynseels van EDS. Als er geen afspraken worden gemaakt rond het gebruik van services die uw organisatie ter beschikking stelt, kunt u bijvoorbeeld snel in een situatie belanden waarbij uw service zoveel wordt gebruikt dat de infrastructuur overbelast dreigt te worden.